Rotondes
Hoe maak je een rotonde veilig en prettig voor fietsers? Twee recente onderzoeken laten zien dat het standaardontwerp beter kan. Auto’s moeten sterker worden afgeremd en automobilisten moeten fietsers eerder kunnen zien. In dit artikel op de kennisbank lees je wat dit betekent voor het ontwerp van rotondes en welke aandachtspunten je kunt meenemen in het gesprek met jouw gemeente.
Tekst laatst aangepast november 2026
Waar moet een fietsvriendelijke rotonde aan voldoen?
Twee recente onderzoeken laten zien hoe gemeentes rotondes veiliger kunnen maken voor steeds snellere fietsers. Adviesbureau Goudappel onderzocht hoe het standaardontwerp van rotondes beter kan, terwijl verkeersadviesbureau DTV dertien rotondes in Tilburg evalueerde. Beide komen tot vergelijkbare conclusies: verlaag de snelheid van motorvoertuigen door andere ontwerpkeuzes en zorg dat bestuurders fietsers tijdig zien aankomen. Daarmee staat ook het standaardontwerp ter discussie.
Wat betekenen deze inzichten voor afdelingen van de Fietsersbond die met hun gemeente in gesprek gaan over de aanleg of herinrichting van een rotonde? Over deze vraag gaat dit artikel.
Tilburg: veilige rotondes met verbeterpunten
De gemeente Tilburg heeft de afgelopen jaren op 26 rotondes fietsers en voetgangers voorrang gegeven, in lijn met de CROW-richtlijnen. Daarmee veranderde de gemeente haar eerdere beleid, waarbij fietsers op vrijliggende fietspaden op rotondes geen voorrang hadden. Na de aanpassingen vonden op enkele rotondes ongevallen plaats, wat tot bezorgdheid leidde bij bewoners en het gemeentebestuur. Verkeersadviesbureau DTV onderzocht daarom dertien rotondes aan de hand van een data-analyse en een schouw ter plaatse.
Het oordeel: de rotondes zijn verkeersveilig ingericht. Dat komt door de uniforme inrichting: rood asfalt dat doorloopt over de rijbaan, fietsoversteken op een plateau en zebrapaden. Een belangrijke kanttekening: een effect op het aantal ongevallen kon nog niet worden aangetoond. De rotondes zijn daarvoor te kort in gebruik en ongevallendata ontbreken deels.

Er zijn nog wel verbeteringen mogelijk. DTV geeft zeventien verbeterpunten, die vooral zijn gericht op het verlagen van de autosnelheid, het verbeteren van het zicht op fietsers en het veiliger maken van de fietspaden. De belangrijkste zijn:
- Het gemotoriseerd verkeer afremmen met smallere rijstroken, krappere bochten bij het op- en afrijden en een smallere rijbaan op de rotonde, met een groter overrijdbaar middengedeelte.
- Vergevingsgezinde fietspaden, zonder opsluitbanden.
- Het keuzepunt van de fietser verder van de rijbaan, zodat automobilisten eerder zien of een fietser de rotonde volgt of oversteekt.
- Minder afleiding: de gele ‘fietsers hebben voorrang’-borden op de rotonde weghalen, omdat ze te dicht op de oversteek staan. Ook reclameborden en drukke markering kunnen weg.
- Tweerichting waar het netwerk erom vraagt. Op twee rotondes die naar eenrichting gingen, blijven fietsers de kortste route nemen. DTV adviseert daar op termijn terug te gaan naar tweerichtingsoversteken.
Het basisontwerp remt auto’s te weinig af
Bij het ontwerp van rotondes binnen de bebouwde kom wordt meestal het ASVV (Aanbevelingen voor verkeersvoorzieningen binnen de bebouwde kom) van kennisinstituut CROW als uitgangspunt genomen.


Het ASVV-basisontwerp (§ 12.2.2) geeft een uniform ontwerp voor de enkelstrooksrotonde met fietsers in de voorrang. De rijbaan op de rotonde is ruim, zodat ook vrachtwagens en bussen er goed overheen kunnen. Voor auto’s is die ruimte niet nodig. Zij kunnen daardoor een relatief rechte lijn volgen (figuur 2). Een rotonde die volgens deze richtlijn is aangelegd, is geen rotonde waarop automobilisten voldoende snelheid minderen om fietsers tijdig op te merken en voorrang te verlenen.
Gemeenten zouden daarom verder moeten kijken dan het toepassen van het basisontwerp. Het ontwerp moet automobilisten daadwerkelijk afremmen, bijvoorbeeld met een overrijdbare binnenring of verhoogde rammelstroken (figuur 3).
Goudappel: de rotonde van de toekomst
Goudappel onderzocht hoe het standaardontwerp van de rotonde moet veranderen nu fietsers sneller rijden. Het bureau analyseerde eerder ongevallen met snelle fietsers op rotondes. Daar kwamen ook dezelfde punten terug: slecht zicht op naderende fietsers, te weinig afstand tussen het keuzepunt van de fietser en de oversteek, en te weinig ruimte voor een noodmanoeuvre.
Goudappel stelt voor de standaard enkelstrooksrotonde op drie punten aan te passen: een groter, overrijdbaar middeneiland, smallere rijstroken met overrijdbare (rammel)stroken voor vrachtverkeer en een fietspad met een krappere bocht vlak voor de oversteek. Volgens berekeningen leidt dit tot lagere snelheden: circa 25 km/u voor automobilisten en 12 tot 15 km/u voor fietsers. Wel moet het fietspad in de bocht voldoende breed zijn en voorzien zijn van vergevingsgezinde banden.
Het is een ontwerpend onderzoek, maar afzonderlijke elementen zijn al toegepast, onder meer in Deventer, Ede en Utrecht. De combinatie is nog niet in de praktijk getest. Goudappel zoekt daarom gemeenten die het ontwerp als eerste willen toepassen.

De praktijkevaluatie en de ontwerpstudie komen op de hoofdlijnen tot dezelfde conclusies:
- Verlaag de snelheid van het gemotoriseerd verkeer: door smallere rijstroken, krappere bochten en een smallere rijbaan op de rotonde.
- Automobilisten moeten eerder kunnen zien wat een fietser doet. Daarom hoort het keuzepunt van de fietser niet te dicht op de oversteek te zitten.
- Fietspaden zonder hoge banden zijn vergevingsgezinder en houden de aandacht van fietsers bij de oversteek. Ze zorgen voor meer overzicht.
Verhoogde strook Ede: rotonde Zandlaan – Bennekomseweg
De rotonde Zandlaan – Bennekomseweg in Ede laat goed zien hoe fietsers op rotondes in de knel kunnen komen. Sinds de oplevering in 2024 gebeuren er regelmatig ongelukken met fietsers. Fietsers hebben voorrang op een tweerichtingsfietspad, maar dat is voor automobilisten niet altijd duidelijk. Daarbij hebben automobilisten slecht zicht op naderende fietsers, passeren ze de oversteek soms met een te hoge snelheid.

De gemeente heeft inmiddels een reeks maatregelen genomen, waaronder ribbelstroken op het fietspad en een verhoogde strook op de rotonde (zie de rode pijl in figuur 4). Die strook is overrijdbaar voor vrachtwagens en bussen, maar zorgt ervoor dat automobilisten de bocht naar de Zandlaan minder kunnen afsnijden en dus langzamer rijden. Ook staan ze rechter voor de oversteek, waardoor ze fietsers die vanuit Ede komen beter kunnen zien. Dit is een van de principes uit het Goudappel ontwerpvoorstel: een overrijdbare, verhoogde strook die auto’s dwingt een krappere bocht te maken, terwijl vrachtwagens en bussen er nog wel overheen kunnen. Of deze maatregelen voldoende zijn, is nog de vraag. De rotonde is een complex geheel geworden van extra strepen, drempels en borden, terwijl het eigenlijke probleem in het ontwerp zit.
Extra aandachtspunt: het fietspad zelf
Naast de uitkomsten van de onderzoeken van DTV en Goudappel ziet de Fietsersbond dat er in het profiel van het fietspad ook winst te behalen is op het gebied van veiligheid. Een paar ideeën die je in het gesprek met je gemeente kunt inbrengen:
- Laat fietsers die de rotonde verlaten duidelijk naar rechts afbuigen. Waar ruimte is, laat het fietspad voor wie de rotonde verlaat zichtbaar wegbuigen van de rijbaan. Dan ziet de automobilist meteen dat die fietser niet gaat oversteken.
- Waarschuw ook de fietser voor de oversteek. Een licht reliëf op het fietspad, belijning met lichte ribbels of een andere vorm van signalering maakt fietsers bewust dat ze een oversteek naderen.
- Maak de bocht iets hoekiger. Ook DTV stelt voor de keuzepunten ‘bochtiger of hoekiger’ te maken. Voorwaarde: de hoeken hebben afgeschuinde randen en zijn goed zichtbaar, zodat ze geen valpartijen veroorzaken.
Waar we als Fietsersbond scherp op blijven
Fietsers afremmen gaat snel ten koste van comfort. DTV en Goudappel willen de fietser vlak voor de oversteek iets afremmen. DTV zag tijdens de schouw dat fietsers de rotonde met hoge snelheid naderden, maar dit is niet met data onderbouwd. Afremmen gaat snel ten koste van comfort en berijdbaarheid. Een krappe bocht mag geen nieuw risico op valpartijen opleveren.
Overrijdbaar mag voor automobilisten niet te comfortabel zijn. Tilburg legde op de Taxandriëbaan basaltonblokken om bochten krapper te maken. Volgens DTV liggen die te vlak, waardoor automobilisten er gewoon overheen rijden. Bovendien kan die bocht nog iets krapper worden gemaakt door het gedeelte met de basaltbetonblokken iets ruimer te maken.

De fietser kiest de kortste route, ook op de rotonde. Het basisontwerp van Goudappel gaat uit van eenrichtingsfietspaden. Het DTV-onderzoek in Tilburg laat zien dat fietsers de kortste route blijven nemen als een eenrichtingrotonde niet past bij het netwerk. Maatwerk per locatie blijft nodig.
Wat kun je als afdeling doen?
Gaat jouw gemeente een rotonde aanleggen of herinrichten? Neem deze vragen mee in je overleg:
- Krijgen fietsers binnen de bebouwde kom voorrang, volgens de CROW-richtlijnen? Landelijk hebben fietsers op zo’n 70 procent van de rotondes voorrang, maar een actueel overzicht per gemeente ontbreekt. In Groningen, Friesland en Drenthe houden veel gemeenten fietsers op rotondes binnen de bebouwde kom bewust uit de voorrang. Of een rotonde in of uit de voorrang is voor fietsers is bepalend voor het ontwerp.
- Remt de vorm van de rotonde de auto echt af? Kijk naar de breedte van de rijstroken en hoe krap de bochten zijn bij het op- en afrijden.
- Liggen overrijdbare elementen hoog genoeg, zodat automobilisten ze niet als gewone rijbaan gebruiken?
- Zien automobilisten op tijd of een fietser de rotonde volgt of oversteekt?
- Past de fietsrichting (een- of tweerichting) bij de routes die fietsers in de praktijk nemen?
- Is het fietspad vergevingsgezind: breed genoeg en zonder hoge opsluitbanden in de bocht?
Zoekt je gemeente een vernieuwend ontwerp? Wijs dan op het Goudappel-onderzoek. Het bureau zoekt gemeenten die de rotonde van de toekomst in de praktijk willen testen.
Wat zijn jouw ervaringen met rotondes?
Heeft jouw afdeling meegedacht over de aanleg of herinrichting van een rotonde? Ken je een rotonde waar het voor fietsers goed geregeld is, of juist een plek waar het regelmatig misgaat? We horen graag wat jullie bij de gemeente hebben bereikt, wat goed werkte en waar jullie tegenaan liepen. Met jullie ervaringen en voorbeelden kunnen we andere afdelingen inspireren en verder helpen.
Deel je ervaringen met Remco via [email protected]
Bronnen