In steeds meer gemeenten is overlast door berijders van fatbikes een belangrijk onderwerp. De roep om een “fatbikeverbod” klinkt regelmatig. Maar hoe pak je dit lokaal aan? Drie gemeenten kozen ieder een andere route: Enschede, Amsterdam en Zoetermeer. Hun aanpak laat goed zien dat er met lokaal maatwerk wordt geëxperimenteerd met ieder hun voor- en nadelen. We hebben ze op een rijtje gezet.

Drie gemeenten – drie verschillende aanpakken
Enschede: snel en duidelijk ingrijpen

De gemeente Enschede heeft gekozen voor een gebiedsgerichte aanpak via de algemene plaatselijke verordening (APV). Hier wordt een tijd- en plaatsgebonden rijverbod ingevoerd in een deel van de binnenstad op drukke momenten, namelijk tijdens de openingstijden van de winkels. Voor bezorgers wordt een uitzondering gemaakt. De gemeente vindt dit een proportionele maatregel.  De gemeente Enschede wil hiermee de verkeersonveiligheid en overlast van berijders van fatbikes aanpakken op een specifieke plek en tijden. Dit betekent, dat als de gemeente het verbod ook op andere plekken wil invoeren de gemeenteraad opnieuw een besluit hierover moet nemen.
 
Omdat de fatbike op dit moment juridisch een e-bike is, heeft de gemeente ervoor gekozen om niet via verkeerswetgeving, maar via de APV een fatbike te omschrijven en op  bepaalde tijdstippen te verbieden in de binnenstad. Een fatbike wordt omschreven als een elektrische fiets met dikke banden (7 centimeter of meer) en een framemaat van 27 inch of lager.
 
Voor het overtreden van het verbod wordt een bestuurlijke boete van 115 euro ingesteld. Omdat de aanpak via de APV is kan de gemeente door haar eigen BOA’s laten handhaven. De politie gaat niet handhaven op het verbod, omdat het openbaar ministerie tegenstander is van deze juridische route.
Zowel de opbrengst (boetes) als de kosten (handhaving) zijn voor de gemeente.
 
De gemeente Enschede verwacht proefprocessen tegen deze bestuurlijke boetes en adviseert andere gemeenten deze proefprocessen af te wachten voordat andere gemeenten dit invoeren.

Amsterdam: eerst een algemene wijziging van de APV, daarna gebieden aanwijzen

Amsterdam kiest een andere volgorde. De stad maakt eerst een regel in de APV. Daarmee kan de burgemeester later gebieden aanwijzen waar fatbikes niet mogen komen. De focus ligt op overlast en leefbaarheid, niet op verkeersveiligheid. Amsterdam maakt het onderscheid door een fatbike aan te wijzen als een elektrische fiets met banden gelijk aan of dikker dan 7 centimeter. De framemaat is niet vastgelegd in de APV. 
 
De gemeenteraad heeft het besluit genomen de APV voor de gehele stad aan te passen. Vervolgens kan de burgemeester vanuit de portefeuille openbare orde en veiligheid gebiedsverboden instellen om met een fatbike (in) te rijden. Dat is recent voor het Vondelpark ingevoerd. Stadsdelen kunnen om een fatbikeverbod in hun stadsdeel vragen voor bepaalde drukke gebieden, waar veel overlast van berijders van fatbikes is.
 
Ook in Amsterdam wordt handhaving uitgevoerd door BOA’s. De boete is in Amsterdam eveneens 115 euro vanaf 15 jaar. Voor kinderen van 12 tot 15 jaar is het 57,50 euro. Ook hier zijn zowel de opbrengsten als de kosten voor de gemeente.

Zoetermeer: brede aanpak zonder verbod

Zoetermeer kiest niet voor een apart verbod. De gemeente ziet dat het juridisch lastig is om fatbikes los te trekken van andere fietsen en vindt de APV route juridisch risicovol. De gemeente kiest voor een brede aanpak en kiest ervoor om binnen de Wegenverkeerswet te handelen.
 
De gemeente Zoetermeer heeft daarom gekozen voor een aanpak op drie pijlers:
– Een verbod voor álle fietsers in een druk winkelgebied (Dorpsstraat) tijdens winkeltijden door het nemen van een Verkeersbesluit;
– Gedragsbeïnvloedende campagnes om jongeren en ouders bewust te maken van de risico’s van onveilig gedrag en de geldende regels;
– Aanstellen van extra gemeentelijke handhavers (BOA’s) voor handhaving van overtredingen en overlast gevend gedrag.
 
De gemeente heeft voor het Actieplan aanpak onveilig gebruik en overlast fatbikes 700.000 euro beschikbaar gesteld. Deze aanpak heeft geen juridische risico’s en is gericht op de hele stad. Nadeel is wel, dat in het drukke winkelgebied álle fietsers een verbod krijgen tijdens winkeltijden. De opbrengsten voor een boete wegens overtreding van het inrijverbod komen niet in de gemeentekas.

Landelijke ontwikkelingen

Ook landelijk wordt  nagedacht over de aanpak van overlast en verkeersonveiligheid door de vaak jonge berijders van veelal opgevoerde e-bikes/fatbikes:

• Er is een landelijke taskforce ingesteld om de samenwerking tussen de douane, politie, de Inspectie voor de Leefomgeving en de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit beter samen te laten werken. Deze instanties hebben allen een eigen deelverantwoordelijkheid om op de invoer van en ondeugdelijke fatbikes en gedrag op straat te handhaven;
• In het regeerakkoord staat het voornemen fatbikes een aparte categorie fietsen te maken;
• In het regeerakkoord wordt vermeld, dat gemeenten maatwerk mogen toepassen en dat dit mogelijk wordt gemaakt;
• De minister heeft een Algemene Maatregel van Bestuur in voorbereiding om een helmplicht in te voeren voor álle e-bikes tot een leeftijd van 18 jaar.