Moeten vrijliggende fietspaden weg bij de afwaardering naar 30 km/uur? In mei debatteerde de Tweede Kamer tijdens het halfjaarlijkse verkeersveiligheidsdebat over de invoering van 30 km/uur binnen de bebouwde kom. In een fragment ging het over de wens “de goede dingen te doen” en het voorkomen van ongewenste effecten bij snelle invoering.

Bart Bikkers (VVD) zei: “Ik zie dat er in gemeentes enerzijds zomaar 30 kilometerborden neergezet worden en anderzijds dat er wegen zijn waar 50 kilometer per uur gereden wordt, waar losliggende fietspaden liggen die relatief veilig zijn, maar waar met deze middelen de fietser weer teruggebracht wordt op de rijbaan om deze vervolgens af te waarderen naar 30. Volgens mij gaan we een verkeerde kant op als je dus zegt: het is een redelijk veilige weg en de fietser heeft een eigen fietspad naast de rijbaan van de auto, maar die brengen we terug als remmend middel voor de auto en op die manier waarderen we de rijbaan af naar 30.”

De relatie tussen 30 km/uur en fietspaden is niet zwart-wit, er zijn twee typen 30 km/uur-wegen. De erftoegangsweg (ETW30) ligt in een 30 km/uur-zone: een aaneengesloten verblijfsgebied van rustige straten. Hier is het mengen van auto’s en fietsers het uitgangspunt. De gebiedsontsluitingsweg 30 km/uur (GOW30) heeft dezelfde snelheidslimiet, maar daarnaast óók een verkeersfunctie: de weg verwerkt meer verkeer en vraagt daarom om een andere inrichting. Voor de GOW30 is het CROW dan ook duidelijk: daar moeten altijd fietsvoorzieningen aanwezig zijn: fietsstroken of vrijliggende fietspaden.

Fietser als ‘remmend middel’ voor de auto?

Wij willen natuurlijk niet dat de fietser als ‘remmend middel’ wordt gebruikt. Bij afwaardering van een 50-weg zijn er twee mogelijkheden. Óf de weg wordt een GOW30: hij houdt zijn verkeersfunctie en dan blijven fietsvoorzieningen verplicht. Óf de weg wordt een echte erftoegangsweg (ETW30). Maar dat kan alleen als:

• de snelheid daadwerkelijk rond de 30 km/uur ligt;
• de verkeersintensiteit laag is; en
• de weg zó is ingericht dat auto’s vanzelf langzaam rijden.

In de praktijk is die tweede route de uitzondering: de meeste voormalige 50-wegen houden hun ontsluitingsfunctie en worden dus een GOW30.

Wanneer kunnen fietspaden blijven?

Als een 30km/uur-weg in de praktijk nog veel verkeer heeft of als er toch hard wordt gereden, dan blijven vrijliggende fietspaden of fietsstroken vaak juist wél wenselijk. CROW blijft vrijliggende fietspaden juist aanraden als:

• er veel autoverkeer is;
• er veel vrachtverkeer rijdt;
• de weg eigenlijk nog steeds een belangrijke ontsluitingsfunctie heeft;
• of als de fietsveiligheid anders in gevaar komt.

Maar vrijliggende fietspaden zijn niet altijd beter. Het hangt sterk af van de ruimte, het verkeer en de situatie ter plekke. Dus is het mogelijk dat gemeenten vrijliggend fietspaden opheffen als een rijbaan naar 30 km/uur afwaardeerd wordt. Maar 30 km/uur is geen reden om ze weg te halen. Wat wij in de praktijk vaker zien, is dat bij een herinrichting naar GOW30 bestaande vrijliggende fietspaden vaak behouden blijven, worden aangepast of worden vervangen door brede fietsstroken.

Wat kunnen vrijwilligers doen?

Vrijwilligers komen vaak in gesprek met gemeenten die wegen willen afwaarderen naar 30 km/uur. Daarbij moeten verschillende afwegingen worden gemaakt. Het is belangrijk dat gemeenten per situatie beoordelen wat het veiligst en meest logisch is, in plaats van automatisch te kiezen voor het wel of niet behouden van vrijliggende fietspaden op 30 km/uur-wegen. Vrijwilligers kunnen gemeenten de volgende vragen stellen:

• Blijft de weg een belangrijke ontsluitingsweg (GOW30) of wordt het echt een rustige erftoegangsweg (ETW30)?
• Hoeveel motorverkeer en vrachtverkeer wordt er verwacht na de herinrichting?
• Welke snelheden worden daadwerkelijk gemeten of verwacht?
• Hoe wordt de fietsveiligheid beoordeeld als bestaande fietsvoorzieningen verdwijnen?

Als een weg veel verkeer blijft verwerken of een belangrijke verkeersfunctie houdt, dan horen goede fietsvoorzieningen onderdeel van het ontwerp te blijven. Alleen wanneer een weg daadwerkelijk verandert in een rustige 30 km/uur-erftoegangsweg, met lage intensiteiten en een inrichting die lage snelheden afdwingt, kan mengen van fietsers en auto’s een passende oplossing zijn.

Mocht je nog vragen hebben over dit onderwerp? Neem contact op met Eva Groeneveld via [email protected].