Wat is sociale veiligheid?

Sociale veiligheid gaat om de bescherming of het gevoel beschermd te zijn tegen gevaar van menselijk handelen in de openbare ruimte. De objectieve sociale veiligheid bestaat uit onder meer cijfers en data over wat zich in een omgeving daadwerkelijk afspeelt aan ongewenst gedrag, overlast en criminaliteit. De subjectieve sociale veiligheid richt zich op de beleving en het gevoel van in hoeverre mensen zich in werkelijkheid (on)veilig voelen. Vaak zijn de gevoelens van sociale onveiligheid op de fiets sterker wanneer het donker is.  

Ontwerpwijzer Fietsen in het Donker

CPTED (Crime Prevention Through Environmental Design) is een aanpak om criminaliteit, overlast, ongewenst gedrag en onveiligheidsgevoelens in een omgeving te beperken. Op basis van de wereldwijde CPTED-aanpak, zijn in Nederland de ZETA-richtlijnen geformuleerd. Deze kunnen handvatten bieden om met sociale veiligheid aan de slag te gaan. De ZETA-principes zijn (1) zichtbaarheid, (2) eenduidigheid, (3) toegankelijkheid en (4) aantrekkelijkheid. Deze principes zijn als uitgangspunt gebruikt voor onze Fietsersbond ontwerpwijzer Fietsen in het donker. De ontwerpwijzer bevat concrete aanbevelingen voor het verbeteren van de objectieve en subjectieve veiligheid op de fiets in het donker. Denk bijvoorbeeld aan het verwijderen van dichte begroeiing langs het fietspad of het duidelijk zichtbaar maken van in- en uitgangen bij een tunnel.

Wat kun jij als vrijwilliger met je lokale afdeling doen om met sociale veiligheid aan de slag te gaan?

Start het gesprek in je omgeving

Ga in gesprek met leden, vrijwilligers en inwoners van alle leeftijden over hun ervaringen met fietsen in het donker. Waar voelt men zich onprettig of onveilig? Organiseer bijvoorbeeld een fietscafé of een inloopspreekuur om ideeën en oplossingen te verzamelen. Deze input kun je vervolgens gebruiken in gesprekken met de gemeente.

Pak onveilig ervaren locaties aan met de gemeente

Uit ons eigen verkennende onderzoek (2022) blijkt dat fietsers zich vaak onveilig voelen in het buitengebied, in of rondom tunnels en in parken zonder verlichting. Het tv-programma Pointer deed onderzoek onder vrouwen naar ervaren onveiligheid in het donker. Op deze kaart kun je zien welke locaties in jouw gemeente door vrouwen als onveilig worden ervaren. Als afdeling kun je deze informatie gebruiken om met de gemeente in gesprek te gaan over verbeteringen. Daarbij kun je natuurlijk ook gebruikmaken van de concrete aanbevelingen uit de ontwerpwijzer Fietsen in het donker.  

Samen voor sociale veiligheid

Ook kan het gevoel van sociale onveiligheid worden verbeterd door ons eigen gedrag als fietsers onderling. Bijvoorbeeld door een beetje op elkaar te letten, elkaar vriendelijk gedag te zeggen en te zorgen voor goede verlichting op je fiets. Een mooi voorbeeld daarvan is het initiatief in Tilburg waarbij studenten tijdens de introductieweek vanuit het Tilburgse nachtleven samen naar huis fietsen.  

Andere interessante onderzoeken en artikelen over sociale veiligheid: 

• In opdracht van de provincie Groningen en Drenthe doet Goudappel onderzoek naar veiligheidsbeleving in het donker. We verwachten dat dit onderzoek in de tweede helft van 2026 gepubliceerd wordt. 

• Ook gemeente Amsterdam deed onderzoek naar sociale veiligheid op de fiets.  

Door de verschrikkelijke gebeurtenis in augustus 2025 in Amsterdam neemt de aandacht voor sociale veiligheid toe. Dit merken we o.a. aan de vele moties van gemeenten en provincies en de nieuwe onderzoeken die recent gestart zijn. We proberen dit overzicht van onderzoeken en artikelen zo nu en dan een update te geven. Heb je belangrijke aanvullingen? Mail naar Karlijn via [email protected].